Begrijpend lezen oefenen

Begrijpend lezen oefenen is zeker zinvol. Begrijpend lezen betekent dat je “leest met begrip”, oftewel de betekenis uit de tekst kunt halen als ook de bedoeling van de auteur. Het vak begrijpend lezen is op veel scholen in taal geïntegreerd, maar er zijn ook specifieke lesmethodes om het begrijpend lezen onder de knie te krijgen, zoals Grip op Lezen en Nieuwsbegrip.

Vaak wordt gezegd dat begrijpend lezen verbeterd door gewoon veel te lezen. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want veel kinderen lezen helemaal niet graag en ook maakt het verschil wat voor soort teksten je leest om ze te begrijpen.

In dit artikel leggen we je uit hoe jij begrijpend lezen met je kind optimaal kan oefenen. We bespreken per leerjaar kort wat er aan begrijpend lezen gebeurt en geven je enkele werkbladen voor begrijpend lezen cadeau.

Verschil begrijpend lezen en technisch lezen

Om te beginnen is het goed om te beseffen dat er een verschil is tussen begrijpend lezen en technisch lezen.

Technisch lezen is de eerste vaardigheid op het gebied van lezen die kinderen geleerd krijgen. Dit gebeurt in groep 3 en betreft de koppeling van tekens naar klanken. Een kind dat technisch kan lezen is in staat om letters om te zetten in klanken. Het gaat hier dus echt om de techniek. In groep 3 wordt begonnen met woordjes van één of twee lettergrepen, zoals “roos”, “maan” en “vis” en vervolgens wordt dit uitgebouwd. Veel ouders vinden het knap dat een leerkracht in groep 3 erin slaagt een kind binnen een vier maaneden te leren lezen.

Begrijpend lezen kan pas plaatsvinden als het technisch lezen onder controle is. Bij begrijpend lezen gaat het niet meer om het vertalen van klanken naar woorden, maar om diverse strategieën om de tekst te vertalen. Zo kunnen kinderen vragen over de inhoud van de tekst beantwoorden, maar ook kunnen ze de diepere betekenis achterhalen. Zoals welk doel de schrijver met de tekst kan hebben, wat het doel is van de tekst en wat voor type tekst het betreft.

Experts over begrijpend lezen

Jos Cöp en Kees Vernooij zijn specialisten taal en lezen. In dit filmpje zetten zij de belangrijkste punten voor begrijpend lezen in de 21e eeuw op een rijtje.

Cito-toetsen begrijpend lezen

Ieder jaar worden de Cito-toetsen afgenomen. In elke groep vindt tweemaal per jaar een reeks Cito-toetsen plaats. Het gaat dan om de vakken technisch lezen, rekenen, spelling, woordenschat en begrijpend lezen.

Op de Cito-toetsen voor begrijpend lezen wordt per jaar gekeken wat een kind beheerst en in hoeverre er vooruitgang is. De eerste toetsen voor begrijpend lezen worden in groep 4 afgenomen.

Begrijpend lezen bij andere vakken

Er zijn veel vragen over de Cito-toetsen voor rekenen en begrijpend lezen. In principe zou je zeggen dat die twee weinig met elkaar te maken hoeven te hebben. Dat is echter niet het geval. Begrijpend lezen komt ook op de Cito-toets van rekenen terug! Zo worden er veel redactiesommen in de Cito-toetsen opgenomen (ook in de Eindtoetsen van groep 8!) en moeten kinderen een som echt goed lezen om überhaupt de vraag goed te kunnen filteren.

Het gaat vaak fout bij kinderen die niet goed lezen, zoals bij een som als deze:

Monique koopt een jurk van € 60. Bij de kassa krijgt ze 15% korting. Hoeveel euro moet zij betalen?

Een kind dat goed kan begrijpend lezen, zal doorhebben dat de 15% eerst berekend moet worden van de € 60 en dan van het totaal af moet en zo op het goede antwoord € 51 uitkomen, terwijl een kind dat niet goed leest, stopt bij 15% van € 60 uitrekenen en het antwoord € 9 geeft. Wie goed kan lezen had deze vraag goed kunnen hebben.

Gek genoeg heeft deze som dus weinig te maken met rekenvaardigheden, maar meer nog met begrijpend lezen…

AVI lezen

Zoals gezegd is technisch lezen een voorwaarde om aan begrijpend lezen toe te komen. AVI (Analyse van Individualiseringsvormen)-lezen is daarbij van groot belang. Als je als ouder het AVI-lezen stimuleert, bouw je al mee aan een sterke basis voor het latere begrijpend lezen.

Op de basisschool begint het technisch en aanvankelijk lezen in groep 3. Verreweg de meeste scholen (ruim 80%) maakt daarbij gebruik van de methode Veilig Leren Lezen van Zwijsen.

Veilig leren lezen

Veilig Leren Lezen is de bekendste en meest gebruikte methode om kinderen te leren lezen. Deze methode gaat al vele jaren mee en kent intussen meerdere versies. De meest recente versie is de KIM-versie, waarbij de laatste wetenschappelijke inzichten een grote rol spelen. Ruim 4.000 Nederlandse basisscholen werken al met deze versie van Veilig Leren Lezen.

Waarom is Veilig Leren Lezen zo’n prettige en fijne methode? De belangrijkste redenen dat scholen voor Veilig Leren Lezen kiezen zetten we voor je op een rijtje:

  • Klanken en letters komen in verschillende woordcombinaties voor (waardoor het lezen echt als vaardigheid wordt aangeleerd en kinderen gedwongen worden te lezen, in plaats van goed woordbeelden te onthouden).
  • Er wordt gebruik gemaakt van een automatiseerlijn. Hierdoor lezen kinderen vlotter en kunnen ze sneller hele woorden en zinnen lezen.
  • Letters worden aangeleerd door te luisteren, te kijken, te schrijven, te voelen en te ordenen. Door deze verscheidenheid aan aanbiedingen wordt het makkelijker om letters te onthouden.
  • Er is een lijn geïntegreerd om ook aan woordenschat te werken. Woordenschat is een moeilijk vak waar veel basisscholen tegenaan lopen. In Veilig Leren Lezen worden nieuwe woorden aangeleerd.
  • Ook spelling is geïntegreerd in Veilig Leren Lezen, waardoor de methode breed in te zetten is.

Veilig Leren Lezen sluit dan ook om meerdere redenen heel goed aan op het begrijpend lezen dat vanaf groep 3 begint.

Begrijpend lezen door de jaren heen

Nadat kinderen in groep 3 hebben leren lezen en technisch in staat zijn klanken aan tekens te koppelen, is het tijd om aan tekstbegrip te beginnen. Hier wordt al in groep 3 mee begonnen, maar vooral in de bovenbouw is begrijpend lezen nog maar het enige doel van lezen. Hieronder sommen we beknopt op wat er per leerjaar aan begrijpend lezen wordt gedaan.

Begrijpend lezen in groep 3

In groep 3 is de grootste uitdaging om te leren lezen. Het begrijpend lezen krijgt echter al wel vorm door vragen te stellen. Methodes als Veilig Leren Lezen doen dit. Bij kleine, korte teksten kun je dan ook prima vragen stellen.

Overweeg als ouder AVI-boeken te kopen of te lenen bij de bibliotheek en deze samen met je kind te lezen. Stel vragen over de inhoud om begrijpend lezen te trainen.

Bijvoorbeeld zoals in dit fragment:

Rik eet vis.

Els eet ook vis.

Rik eet vis op.

Els zegt: ‘Vis is vies.’

Els eet vis niet op.

Meer vis voor Rik.

Binnen deze eenvoudige tekst kun je verschillende vragen stellen, zoals:

  • Wie eet er eerst vis?
  • Wie eet er ook vis?
  • Wie eet de vis op?
  • Wie eet de vis niet op?

Begrijpend lezen in groep 4

In groep 4 worden eenvoudige teksten gelezen. Vaak gaat het om verhalende teksten, informatieve teksten, teksten met een mening of juist teksten die je willen overtuigen. Soms worden er ook handleidingen en gebruiksaanwijzingen gegeven.

Behalve over de inhoud van de tekst, moeten kinderen ook vragen beantwoorden als:

  • Wat voor soort tekst is dit? (Bijvoorbeeld: een verhalende tekst, een informatieve tekst of een gebruiksaanwijzing).
  • Wat is het doel van de auteur? (Bijvoorbeeld: de lezer vermaken, de lezer informeren of de lezer uitleggen hoe iets werkt).

Begrijpend lezen in groep 5

In groep 5 is meer oog voor het globaal lezen van een tekst. Dit wordt gezien als een strategie. Door een tekst globaal te lezen, kun je namelijk al een inschatting maken van waar de tekst over gaat en welke kennis je al hebt.

Globaal lezen houdt in dat je de tekst bekijkt, maar niet leest. Je leest enkel de titel en de tussenkopjes, bekijkt de afbeeldingen en eventueel de bijschriften van de afbeelding en de inleiding. Op die manier kun je bepalen waar een tekst over zal gaan en wat je ervan weet. Daarna wordt de tekst pas echt gelezen en kunnen er vragen gesteld worden over de inhoud of de bedoeling van de auteur.

Een voorbeeld van globaal lezen:

Begrijpend lezen globaal

Door de kopjes, de tussenkopjes, het bijschrift en de inleiding te lezen, kun je de voorkennis alvast activeren en een inschatting maken van waar de tekst over gaat.

Vragen die in groep 5 dan ook gesteld worden zijn onder meer:

  • Waar denk je dat de tekst over gaat?
  • Is deze verwachting (na het lezen) uitgekomen?

Nederlands oefenen is vooral voor allochtone kinderen soms erg lastig, omdat de Nederlandse taal complex is. We gebruiken veel woorden en geven die woorden ook weer een aparte naam, wat in veel andere talen niet het geval is. Nederlands oefenen kan daarom voor allochtone kinderen meer tijd en energie vergen.

Begrijpend lezen in groep 6

In groep 6 gaan de Cito-toetsen voor begrijpend lezen ook echt meetellen voor het schooladvies in  groep 8. Er komt dan ook een heel pakket aan vaardigheden bij, zoals:

  • Bepalen waar de tekst over zal gaan (globaal lezen)
  • Eigen kennis activeren over het onderwerp
  • Verbanden leggen
  • Verwijswoorden en signaalwoorden herkennen
  • Conclusies trekken
  • De opbouw (structuur) van een tekst herkennen

Met name het herkennen van verwijswoorden en signaalwoorden past bij groep 6. Verwijswoorden zijn bijvoorbeeld “dit” en “dat”, zoals in deze zinnen:

  • Mijn vader kocht een nieuwe auto. Dat had hij beter niet kunnen doen. (Dat verwijst naar “het kopen van een nieuwe auto”)
  • Tante Lia bakte een appeltaart. Die beviel de gasten goed. (Die verwijst naar “de appeltaart”)

Signaalwoorden zijn er in verschillende vormen. Ze geven een signaal af, zoals:

  • Oorzaak en gevolg (De buurman was te laat op het feest, doordat hij te lang tv had zitten kijken).
  • Doel en middel (Door middel van de samenvatting, konden we de toets goed maken).
  • Probleem en oplossing (Het probleem van teveel kleding lossen we op door ze aan het goede doel te geven).

Ook wordt het in groep 6 belangrijk om conclusies te trekken uit een tekst. Daarbij horen ook voorspellingen over hoe het verder zal gaan.

Tevens moeten kinderen de structuur en opbouw van een verhaal kennen. Ze herkennen termen als “inleiding”, “kern” en “slot” en weten dat de inleiding dient om hoofdpersonen te introduceren en een probleem te krijgen, waar het in de kern (het grootste deel van de tekst) over zal gaan. Tenslotte is er een slot waarin alles wordt afgerond en afloopt.

De oudere taalmethode “Taal op maat” van Noordhoff gebruikte de afbeelding van een vis op inleiding, kern en slot aan te leren. Voor visueel ingestelde kinderen kan dat erg prettig zijn.

Inleiding, kern en slot

Begrijpend lezen in groep 7

De vaardigheden van  groep 6 blijven belangrijk, maar vooral de teksten veranderen nu. Waarbij het in groep 6 nog redelijk “behapbare” teksten waren, krijgen kinderen in groep 7 vooral de uitdaging om langere teksten te lezen. Soms ook zonder afbeeldingen en tussenkopjes, waardoor er zogenaamde bakstenen aan tekst bestaan.

Het is dus vooral de uitdaging om door te zetten, informatie goed te ordenen en zelf tussenkopjes te bedenken en te onthouden om te bepalen waar het in de tekst over gaat.

Woordenschat gaat ook een belangrijkere rol spelen. Er worden met opzet woorden gebruikt waarvan het aannemelijk is dat kinderen in groep 7 die nog niet kennen, maar die ze wel uit de tekst kunnen halen, bijvoorbeeld:

  • Door de tekst uit te lezen (waarin de betekenis letterlijk wordt gegeven)
  • Door terug of vooruit te lezen (waardoor de betekenis af te leiden valt)
  • Door afbeeldingen die het woord ondersteunen te gebruiken

Ook wordt het de uitdaging om het begin en het einde van een tekst te bepalen. Een opgave die terug kan komen in de Cito-toetsen begrijpend lezen van groep 7 is deze:

Welke zin is het begin van de tekst?

A Ze zijn gemakkelijk te herkennen: van boven zijn ze zwart, van onderen wit en ze hebben een witte vlek net boven de ogen.

B De orka of zwaardwalvis is de grootste vertegenwoordiger van de familie dolfijnen.

C Vrouwtjes gemiddeld 50 jaar oud, mannetjes ongeveer 30 jaar.

D Iedere orka heeft zijn eigen unieke patroon, dat net iets afwijkt van andere orka’s.

Andere vaardigheden die vanaf groep 7 worden verwacht op het gebied van begrijpend lezen zijn:

  • Kritisch nadenken over de teksten (om een mening te kunnen geven en te kunnen onderbouwen en om argumenten te benoemen die in de tekst genoemd zijn);
  • Tussen de regels door kunnen lezen (zit er nog een boodschap in de tekst die je zou kunnen ontgaan als je de tekst niet volledig leest?);
  • Informatie uit de tekst ordenen en vergelijken, afstemmen en bekritiseren;
  • Zelfreflectie (Heb ik de tekst goed gelezen? Snap ik de inhoud? Hoe komt dat? Hoe kan ik de inhoud beter snappen?).

Begrijpend lezen in groep 8

In groep 8 wordt er op het gebied van begrijpend lezen niets nieuws meer aangeleerd. Het gaat nu vooral om herhaling en toepassing, waarbij de punten die voor groep 7 gelden, bepalend zijn.

De teksten in groep 8 zijn hooguit wat langer en moeilijker, evenals het gebruik van woorden. In groep 8 wordt begrijpend lezen voor het laatst getoetst op de Cito B8 of M8. Op basis daarvan wordt een schooladvies gegeven.

De Eindtoets neemt ook een toets begrijpend lezen af, welke als bevestiging voor het schooladvies kan dioenen.

Begrijpend lezen versus begrijpend luisteren

Begrijpend luisteren is geen specifiek vak op de basisschool. Wel is het een toets van Cito, die gebruikt kan worden door dyslectische kinderen. Het is goed om te weten dat de vaardigheden die bij begrijpend luisteren ook grotendeels bij begrijpend lezen terugkomen. Om een tekst te begrijpen moet er ook bij begrijpend luisteren informatie geordend worden, moet er sprake van voorkennis kunnen zijn en moeten verbanden worden gelegd. Bij het luisteren naar een tekst kun je evengoed de boodschap van de auteur of spreker achterhalen en het doel erbij bepalen.

Begrijpend luisteren kan helpen om vaardigheden op het  gebied van lezen te versterken en vice versa.

Leesstrategieën

In dit filmpje zijn diverse leesstrategieën nog eens samengevat.

Vragen over de Cito Begrijpend Lezen

Er worden ons veel vragen gesteld over de Cito-toetsen voor begrijpend lezen. De meest gestelde vragen hebben we voor je op een rijtje gezet.

Mag je de Cito begrijpend lezen ook voorlezen?

Ouders vragen vaak of de Cito begrijpend lezen voorgelezen mag worden. In dat geval hoeven kinderen de teksten niet zelf te lezen. Zeker in het geval van dyslexie is dat een voordeel. Cito zelf stelt echter dat het geen optie is om de Cito-toets begrijpend lezen voor te lezen. Het mist dat zijn doel, namelijk het lezen. Er wordt dan eerder nagegaan of een kind goed kan luisteren, maar daar is de toets niet op ingericht. Naast de Cito begrijpend lezen zou de Cito begrijpend luisteren voor deze kinderen uitkomst kunnen bieden. Vraag dit dus na bij de leerkracht.

Kan ik de Cito begrijpend lezen oefenen?

Ja, het is zinvol om te oefenen voor de Cito-toets begrijpend lezen. In onze oefenboeken is ruim aandacht voor dit vak. Bekijk de oefenboeken via onderstaande links:

Wat voor soort vragen komen er op de Cito-toets voor begrijpend lezen voor?

Er komen diverse vragen voor op de Cito-toetsen voor begrijpend lezen. Een deel van de vragen gaat over de inhoud van de tekst, een ander deel over de bedoeling van de auteur, de hoofdgedachte en het type tekst. Ook is er aandacht voor signaalwoorden en verwijswoorden, wordt nagegaan welke feiten en meningen een tekst bevat, of er zwaar wegende argumenten in de tekst staan en hoe kritisch de leerling naar de tekst gekeken heeft. Vrijwel alle vragen

Is er aangepast materiaal voor de Cito begrijpend lezen?

Voor kinderen die extra hulp kunnen gebruiken bij het maken van de Cito-toetsen begrijpend lezen of het onderdeel begrijpend lezen op de Entreetoets en Eindtoets is er aangepast materiaal beschikbaar, zoals een vergrote versie en een ingesproken versie (waarbij de teksten nog wel meegelezen moeten worden), een Kurzweilversie en een zwartwitversie. Mocht de behoefte tot extra materiaal er zijn, laat dit dan bij de leerkracht weten.

Kan mijn kind meer tijd krijgen voor de Cito-toets begrijpend lezen?

Kinderen van wie is vastgesteld dat ze niet genoeg tijd zullen hebben aan de vastgestelde afnameduur, kunnen extra tijd krijgen. Dit wordt per geval, per school en per leerling bepaald.

Begrijpend lezen werkbladen

Begrijpend lezen Oefenen boek 2

Optimaal voorbereiden op de toetsen voor begrijpend lezen? Voor leerlingen vanaf groep 6 hebben we oefenmateriaal ontwikkeld. Maar liefst 25 teksten met ruim 250 opgaven zijn meer dan genoeg om je kind goed voor te bereiden op de Cito-toetsen begrijpend lezen vanaf groep 6 (inclusief de Entreetoets in  groep 7 en Eindtoets van groep 8). Digitaal verkrijgbaar voor slechts € 47. Ter vergelijking: dat is ongeveer net zoveel als 1 uur bijles!

Oefenboek Begrijpend Lezen Groep 6, 7 en 8
(Tijdelijk) van € 67 voor € 47
Uitgebreid oefenen voor begrijpend lezen
25 teksten
Meer dan 250 opgaven
Voorbereiding op Cito-toetsen, Entreetoets en Eindtoetsen
Zeer compleet
Direct te gebruiken

Reageer!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *